Öne Çıkanlar
- Net = Doğru − (Yanlış ÷ ceza). Ceza LGS'de 3, ÖSYM sınavlarında 4'tür.
- YDS/YÖKDİL'de yanlış doğruyu götürmez; 80 sorunun her doğrusu 1,25 puandır.
- Net her testte ayrı hesaplanır; bir dersteki yanlış başka dersin netini etkilemez.
- Kör tahminin beklenen değeri sıfırdır; 1 şık eleyen tahmin LGS'de ortalama +0,111 net kazandırır.
- YKS'de TYT puanının hesaplanması için Türkçe veya Temel Matematik'ten en az 0,5 net şarttır.
Net Nedir?
Net nedir? Net, doğru sayından yanlış cevapların ceza oranıyla çıkarılmasıyla bulunan puandır. Sınav kurumları neti, şans faktörünü elemek için kullanır. Yanlışların ceza karşılığı her sınavda farklıdır. Net, ham performansın ceza uygulanmış hâlidir ve puan hesaplamasının ilk basamağıdır. Boş bırakılan sorular neti etkilemez. Net negatif de çıkabilir.
3 Yanlış–1 Doğru (LGS) vs 4 Yanlış–1 Doğru (ÖSYM)
İki sistem arasındaki fark nedir? Fark, ceza oranıdır: LGS'de 3 yanlış 1 doğruyu götürür; YKS, KPSS, ALES ve DGS'de 4 yanlış 1 doğruyu götürür.
Ceza oranı, soruların şık sayısına göre ayarlanır. LGS soruları 4 şıklıdır ve ceza 1/3'tür. ÖSYM soruları 5 şıklıdır ve ceza 1/4'tür.
Bu ayarın amacı kör tahmini etkisiz bırakmaktır. 4 şıkta kör işaretlemenin beklenen değeri (1/4 × +1) + (3/4 × −1/3) = 0'dır. 5 şıkta (1/5 × +1) + (4/5 × −1/4) = 0'dır. Her iki sistemde de tamamen rastgele işaretleme ne kazandırır ne kaybettirir.
Sayısal örnek: LGS Türkçe'de 16 doğru, 3 yanlış yapanın neti 16 − 1 = 15'tir. TYT Türkçe'de 30 doğru, 8 yanlış yapanın neti 30 − 2 = 28'dir. Bazı siteler "rastgele işaretlemek her zaman kaybettirir" yazar; bu yanlıştır. Kör tahminin beklenen değeri tam sıfırdır.
Boş Bırakmak mı Tahmin mi?
Boş bırakmak mı tahmin etmek mi daha iyidir? Hiç şık eleyemediğin soruda fark etmez; en az 1 şık eleyebildiğin soruda tahmin etmek daha iyidir.
Boş bırakılan soru nete hiç dokunmaz. Yanlış işaretlenen soru, cezanın tam karşılığını götürür. Karar, eleyebildiğin şık sayısına göre verilir; aşağıdaki tablo her iki sistemi de gösterir.
| Elediğin şık | Beklenen net | Karar |
|---|---|---|
| 0 | 0,000 | Fark etmez |
| 1 | +0,111 | Tahmin et |
| 2 | +0,333 | Tahmin et |
| 3 | +1,000 | İşaretle |
| Elediğin şık | Beklenen net | Karar |
|---|---|---|
| 0 | 0,000 | Fark etmez |
| 1 | +0,0625 | Tahmin et |
| 2 | +0,167 | Tahmin et |
| 3 | +0,375 | Tahmin et |
| 4 | +1,000 | İşaretle |
Tabloyu şöyle oku: LGS'de 1 şık elediğin her tahmin ortalama +0,111 net kazandırır. 10 soruda bu kuralı uygularsan beklenen kazanç +1,11 nettir. ÖSYM'de 2 şık elediğin tahmin +0,167 net getirir.
Küçük bir doğrulama: LGS denemesinde 10 sorunun her birinde 1 şık eledin ve hepsini işaretledin. İstatistiksel olarak 3,33'ünü doğru bilirsin (+3,33), 6,67'sini yanlış yaparsın (−2,22); net kazancın +1,11 olur. Bu sonuç, tablodaki +0,111 × 10 hesabıyla aynı kapıya çıkar.
YDS ve YÖKDİL'de durum farklıdır: yanlış götürmediği için boş bırakmanın hiçbir avantajı yoktur. Emin olmadığın soruda bile işaretleme yapmak, boş bırakmaktan daha iyidir. Boş soru ile yanlış soru aynı sonucu verir — ikisi de puan kazandırmaz.
Her Sınavda Net Tablosu
Her sınavda net kuralı nedir? Kural sınavdan sınava değişir: LGS 3:1, ÖSYM sınavları 4:1 ceza uygular; YDS ve YÖKDİL'de ceza yoktur.
| Sınav | Net formülü | Yanlışın etkisi |
|---|---|---|
| LGS | Doğru − (Yanlış ÷ 3) | 3 yanlış 1 doğruyu götürür |
| YKS (TYT–AYT–YDT) | Doğru − (Yanlış ÷ 4) | 4 yanlış 1 doğruyu götürür; TYT'de Türkçe veya Matematik'ten en az 0,5 net şartı |
| KPSS | Doğru − (Yanlış ÷ 4) | 4 yanlış 1 doğruyu götürür; Genel Yetenek ve Genel Kültür ayrı hesaplanır |
| ALES | Doğru − (Yanlış ÷ 4) | 4 yanlış 1 doğruyu götürür |
| DGS | Doğru − (Yanlış ÷ 4) | 4 yanlış 1 doğruyu götürür |
| YDS / YÖKDİL | Puan = Doğru × 1,25 | Yanlış götürmez; 80 sorunun her doğrusu 1,25 puandır |
İnternetteki 2 yaygın hata: (1) Bazı forumlar YDS için "4 yanlış 1 doğruyu götürür" yazar; yanlıştır — YDS'de yanlış götürmez. (2) Bazı sayfalar "YDS puanı doğru sayısına eşittir" yazar; yanlıştır — güncel 80 soruluk YDS'de her doğru 1,25 puandır ve puan = doğru sayısı × 1,25'tir.
Net her testte ayrı hesaplanır. Matematikteki yanlışların Türkçe netine etkisi yoktur. KPSS'de Genel Yetenek ve Genel Kültür netleri ayrı ayrı bulunur.
LGS'de toplam 90 soru vardır: sözel bölümde 50 soru (Türkçe 20, İnkılap 10, Din 10, İngilizce 10), sayısal bölümde 40 soru (Matematik 20, Fen 20). Maksimum net 90'dır; ama puan hesabında her dersin neti katsayısıyla çarpıldığı için 90 netin "değeri" derslere göre değişir.
Sınırlamalar
Netin sınırları nelerdir? Net, puanın kendisi değildir ve farklı testlerin netleri birbiriyle karşılaştırılamaz.
- Netten puana dönüşüm gerekir: Aynı net, farklı sınavlarda farklı puana denk gelir; aradaki farkı standart puan dönüşümü belirler.
- Testler arası karşılaştırma yanıltır: Zor bir testte 20 net, kolay bir testte 30 netten daha değerli olabilir.
- Negatif net mümkündür: Ortalamanın belirgin şekilde altında kalındığını gösterir ve toplam puanı aşağı çeker.
- Katsayılar devreye girer: LGS'de Türkçe, Matematik ve Fen netleri 4 ile çarpılır; netin puana etkisi derse göre değişir.
- Hesaplayıcılar tahmindir: Resmi ve bağlayıcı sonuç yalnızca ÖSYM ve MEB'in açıkladığı sonuçtur.
Sıkça Sorulan Sorular
Net nedir?
Net, doğru sayından yanlışların ceza karşılığının çıkarılmasıyla bulunan değerdir. LGS'de ceza 1/3, ÖSYM sınavlarında (YKS, KPSS, ALES, DGS) 1/4'tür. Boş bırakılan sorular neti etkilemez.
LGS'de net nasıl hesaplanır?
LGS'de net, doğru sayısından yanlış sayısının üçte birinin çıkarılmasıyla bulunur: Net = Doğru − (Yanlış ÷ 3). Örneğin 17 doğru, 2 yanlışta net 16,33'tür. Her testin neti ayrı hesaplanır.
YKS ve KPSS'de net nasıl hesaplanır?
YKS, KPSS, ALES ve DGS'de 4 yanlış 1 doğruyu götürür: Net = Doğru − (Yanlış ÷ 4). Örneğin 30 doğru, 8 yanlışta net 28'dir. Her testin neti kendi içinde hesaplanır; bir testteki yanlış başka testi etkilemez.
YDS'de yanlışlar doğruları götürür mü?
Hayır. YDS ve YÖKDİL'de yanlış doğruyu götürmez. 80 sorunun her doğrusu 1,25 puandır; puan = doğru sayısı × 1,25 formülüyle bulunur. Boş bırakmakla yanlış işaretlemek aynı sonucu verir: ikisi de puan kazandırmaz.
Boş bırakmak mı tahmin etmek mi daha iyi?
Hiç şık eleyemediğin soruda ikisi de aynı sonucu verir; kör tahminin beklenen değeri tam sıfırdır. En az 1 şık eleyebildiğin soruda tahmin etmek daha iyidir: LGS'de 1 şık eleyen her tahmin ortalama +0,111 net kazandırır.
Netim eksi çıkarsa ne olur?
Net negatif çıkabilir; örneğin 2 doğru, 9 yanlışta net −1'dir. Negatif net, o testte ortalamanın belirgin şekilde altında kaldığını gösterir. Zayıf olduğun testlerde tahmin kararını eleyebildiğin şık sayısına göre vermelisin.
YKS'de puanımın hesaplanması için kaç net gerekir?
TYT puanının hesaplanması için Türkçe veya Temel Matematik testlerinden en az birinden 0,5 net şartı vardır. AYT'de hedeflediğin puan türünün testlerinden en az birinden 0,5 net gerekir. Şartı sağlamayan adayın ilgili puanı hesaplanmaz.
Bir dersteki yanlışlar başka dersin netini etkiler mi?
Hayır. Net her testte ayrı hesaplanır; matematikteki yanlışların Türkçe netine etkisi yoktur. Ceza yalnızca yanlışın yapıldığı testin doğrusundan düşer. Testler arası yanlış aktarımı diye bir şey yoktur.
Sonraki Adımlar
Netini puana çevirmeye hazırsan ilgili aracı kullan:
- Deneme sonuçlarını puana dönüştürmek için LGS puan hesaplama aracını kullan.
- Üniversite hedefin için YKS puan hesaplama aracında TYT–AYT netlerini dene.
- Memurluk hedefin için KPSS puan hesaplama aracı GY–GK netlerini puana çevirir.